نۇرمەمەت دوختۇر

نېمىنىڭ ئەيدىز كېسىلى ئىكەنلىكىنى بىلەمسىز؟ ئەيدىز كېسىلىنىڭ ئالدىنى ئالغىلى، داۋالىغىلى بولىدۇ، ئۇ ئەيدىز ۋىرۇسى پەيدا قىلغان سوزۇلما يۇقۇملۇق كېسەلدۇر，ئەيدىز ۋىرۇسىنى يۇقتۇرۇۋالغانلىقىڭىزنى بىلگىنىڭىزدىن كېيىن، دەرھال دوختۇرغا كۆرۈنۈپ دورا ئىچسىڭىز ئۇنىڭ كېيىن ئەيدىز كېسىلى بولۇپ تەرەققى قىلىشىنىڭ ئالدىنى ئالالايسىز، شۇنداقلا ھاياتىڭىزغا كاپالەتلىك قىلالايسىز، تۇرمۇشىڭىزمۇ تەسىرگە ئۇچرىمايدۇ.

ئىسپېرما غەيرىيلىك كېسىلى ( Teratozoospermia ) ئەرلەرنىڭ تۇغماسلىقىدىكى ئاساسلىق سەۋەبلەرنىڭ بىرى بولۇپ، ئىسپېرما ( مەنى ) شەكلىنىڭ بىنورماللىق بولۇش نىسبىتىنىڭ يۇقىرىلىشىنى كۆرسىتىدۇ. نورمال ئىسپېرمىنىڭ تەرتىپلىك ئېللىپىس شەكىللىك باش قىسمى، ئىنچىكە، ئۇزۇن ئوتتۇرا بۆلىكى ۋە قۇيرۇق قىسمى بولۇپ، قىمىلداپ ئۈزۈشكە قولايلىق. ھالبۇكى، ئىسپېرما غەيرىيلىكى كېسىلىدىكى ئىسپېرما شەكلىدە باش قىسمى غەيرىيلىكى ( مەسىلەن، چوڭ باش، كىچىك باش، كونۇسسىمان باش )، قۇيرۇق قىسمى غەيرىيلىكى ( مەسىلەن، قۇيرۇقى بەك قىسقا، بەك ئۇزۇن، يۆگىمەچ )، ھەتتا قۇيرۇقى بولماسلىق قاتارلىقلار كۆرۈلۈشى مۇمكىن، بۇ بىنورمال ھالەت ئىسپېرمىنىڭ ھەرىكەت ئىقتىدارى ۋە ئۇرۇقلىنىش ئىقتىدارىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.

ATRX يىغىندى كېسەللىك ئالامىتى ( ATRX syndrome ) ئالفا - يەر ئوتتۇرا دېڭىز قان ئازلىقى - ئەقلىي ئىقتىدارىنىڭ يېتىلىشى ئاستا بولۇش يىغىندى كېسەللىك ئالامىتى ( Alpha-thalassemia/mental retardation syndrome X-linked ) دەپمۇ ئاتىلىدۇ، بۇ بىر خىل ئاز ئۇچرايدىغان ئىرسىيەت خاراكتېرلىك كېسەللىك بۇنى ئاساسلىقى ATRX گېنىنىڭ تۇيۇقسىز ئۆزگىرىشى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ كېسەللىك بەدەننىڭ كۆپ سىستېمىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ، بولۇپمۇ نېرۋا سىستېمىسى ۋە قان سىستېمىسىغا تەسىر كۆرسىتىدۇ.

كىچىك تەرەت قىلغاندا سۈيدۈك تۈز بولماسلىق ۋە ئىككىگە بۆلۈنمەسلىك كىچىك تەرەت قىلىش جەريانىدا، سۈيدۈكنىڭ تۈز سىزىق بويىچە ئەمەس، بەلكى ئىككى ياكى تېخىمۇ كۆپ تارماق ئىكەنلىكىنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال كۆپ خىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن كېلىپ چىققان بولۇشى مۇمكىن، سۈيدۈك يولى تارىيىش، مەزى بېزى مەسىلىسى ياكى باشقا سۈيدۈك ئاجرىتىش سىستېمىسى مەسىلىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

مەزكۇر بەتتىكى رەسىمدە قان ئازلىق كېسىلىگە گىرىپتار بولغان بىمارلارنىڭ بەدىنىدە كۆرۈلىدىغان بەزى ئالامەتلەر كۆرسىتىلگەن.

سۈيدۈك قىستاش تۇيۇقسىز كۈچلۈك سىيىش ھاياجىنىنى ھېس قىلىشنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتە دەرھال ھاجەتخانا تېپىشقا توغرا كەلگەندەك تۇيغۇ بېرىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال كۆپ خىل سەۋەبلەر تۈپەيلىدىن كېلىپ چىققان بولۇشى مۇمكىن، سۈيدۈك ئاجرىتىش سىستېمىسى يۇقۇملىنىش، مەزى بېزى مەسىلىسى، دىئابېت كېسىلى ياكى باشقا كېسەللىكلەرنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ھامىلىدارلىق مەزگىلىدە تېرە ئاسراش بۇيۇملىرى ئىشلىتىشكە بولمايدۇ، دەپ قاراش. نۇرغۇن ھامىلىدارلار گىرىم بۇيۇملىرى تەركىبىدىكى قوغۇشۇن، سىماب، ھورمۇن قاتارلىق زىيانلىق تەركىبلەرنىڭ ھامىلىگە ئەكس تەسىر بېرىشىدىن ئەنسىرەپ گىرىم بۇيۇملىرىنى ئىشلەتمەيدۇ.

سىلىندىرسىمان سۈيدۈك سۈيدۈك چىقارغاندا سىلىندىرسىمان ھالەتنى كۆرسىتىدۇ، ئادەتتىكى سۇيۇر شەكىللىك ئەمەس. بۇ خىل ئەھۋالنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، سۈيدۈك يولى تارىيىش، مەزى بېزى يوغىناش ياكى باشقا سۈيدۈك ئاجرىتىش سىستېمىسى مەسىلىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

كىشىلەر خېلى بۇرۇنلا نىكېلنى ئادەم بەدىنىگە زۆرۈر لازىملىق مىكرو ئېلېمېنت دەپ پەرەز قىلغان، ئەمما مۇئەييەنلەشتۈرۈلگەن يەكۈنگە ئېرىشەلمىگەنىدى. تېخنىكىنىڭ تەرەققىي قىلىشىغا ئەگىشىپ، 1974-يىلغا كەلگەندە كىشىلەر ئاندىن نىكېلنىڭ زۆرۈرلۈكىنى ئاساسىي جەھەتتىن ئىسپاتلىدى، لېكىن نىكېلنىڭ رولىغا نىسبەتەن چۈشەنچە بۈگۈنگە قەدەر ناھايىتى يۈزە ھالەتتە تۇرماقتا.

سۈيدۈك يولى ئېغىزى ئاغرىش سۈيدۈك يولى ئېغىزى ۋە ئۇنىڭ ئەتراپىدىكى رايونلاردا ئاغرىق سېزىمى پەيدا بولۇشنى كۆرسىتىدۇ. بۇ خىل ئاغرىقنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، بۇ يۇقۇملىنىش، تاش چۈشۈش، ئۆسمە ياكى باشقا سۈيدۈك ئاجرىتىش سىستېمىسى مەسىلىلىرىنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.