نۇرمەمەت دوختۇر

كالپۇك ئۇيۇشۇش كالپۇكنىڭ سېزىمى ئاجىزلاش ياكى يوقىلىش ئالامەتلىرىنى كۆرسىتىدۇ، كۆپ خىل كېسەللىك ياكى ئەھۋاللاردا كۆپ كۆرۈلىدۇ.

ئايال ئىككىنچى بالىسىغا ھامىلدار بولغاندا، ھامىلدار بولغان ئانا-بالىنىڭ ساقلىقىنى ساقلاش تۈزۈمىنىڭ تەلىۋى بويىچە، دوختۇرخانىدا قان تەكشۈرتكەندە ئەيدىزدىن يۇقۇملانغانلىقى مەلۇم بولۇپ، دوختۇرنىڭ تەلىۋى بويىچە دەرھال ئېرىنىڭمۇ قېنىنى تەكشۈرۈپ چىقىپ، ئېرىنىڭمۇ ئەيدىزدىن يۇقۇملانغانلىقى ئاشكارىلاندى دوختۇرنىڭ تەكلىۋى بىلەن ئۇلار ئەنسىرەپ بەش ياشلىق قىزىنىمۇ تەكشۈرتكەن ئىدى، قىزىنىڭ ئەيدىزدىن يۇقۇملانمىغانلىقى مەلۇم بولدى

قىزىل قان ئاقسىلى ( hemoglobin ) قىزىل قان ھۈجەيرىسىدىكى بىر خىل مۇھىم ئاقسىل بولۇپ، بەزىدە ھېموگلوبىن دەپمۇ ئاتىلىدۇ. ئۇنىڭ ئاساسلىق ئىقتىدارى ئوكسىگېننى بەدەننىڭ ھەرقايسى قىسىملىرىغا توشۇش ھەمدە كاربون Ⅳ ئوكسىدىنى توقۇلمىلاردىن ئۆپكىگە ئېلىپ كېلىپ بەدەن سىرتىغا چىقىرىۋېتىشتىن ئىبارەت. ھېموگلوبىن سەۋىيەسى قان ئازلىق ۋە ئوكسىگېننىڭ بىرىكىش ھالىتىنى باھالاشتىكى ئاچقۇچلۇق كۆرسەتكۈچ بولۇپ، قاندىكى ئوكسىگېن ئېلىپ يۈرۈش ئىقتىدارىنىڭ كۈچلۈك - ئاجىزلىقىنى بىۋاسىتە ئەكس ئەتتۈرۈپ بېرىدۇ.

ئوغرى تەر يەنە كېچىدە كۆپ تەرلەش دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئۇخلىغاندا كۆپ تەرلەش ھادىسىسىنى كۆرسىتىدۇ. ئۇ بەلكىم كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، يۇقۇملىنىش، ھورمون تەڭپۇڭسىزلىقى، دورىنىڭ ئەكس تەسىرى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.  

سۇ ئىچكەندىن كېيىن سىيىش ۋاقتى يەككە تەندىكى پەرق ۋە فىزىيولوگىيەلىك ئەھۋالغا قاراپ ئوخشاش بولمايدۇ. تۆۋەندە بىرقانچە ئوخشىمىغان گۇرۇپتىكى كىشىلەرنىڭ سۇ ئىچكەندىن كېيىنكى كىچىك تەرەت قىستاس ۋاقتى بېرىلدى.

ﻳﻪرﻛﻪﻥ ﺳﻪﺋﯩﺪﯨﻴﻪ ﺧﺎﻧﻠﯩﻖ ﺯﺍﻣﺎﻧﯩﺴﯩﺪﺍ ﻳﺎﺷﺎﭖ ﺋﯚﺗﻜﻪﻥ ﻣﻪﺷﮭﯘﺭ ﺋﯘﻳﻐﯘﺭ ﮬﯚﻛﯜﻣﺎ (ﺗﯧﯟﯨﭗ) ﺳﯘﻟﺘﺎﻥ ﺋﻪﻟﻰ ھەزىرەت تەرىپىدىن  1520-1533 -يىللىرى سۇلتان سەئىد باھادىرخاننىڭ پەرمانىغا ئاساسەن يېزىلغان <<ﺩﻩﺳﺘﯘﺭﯨﻞ ﺋﯩﻼﺝ>> ﻧﺎﻣﻠﯩﻖ ﻛﯩﺘﺎپ دەسلىپىدە شۇ زامانلاردىكى ئەدەبىي تىل پارىس تىلىدا يېزىلغان، كىيىن يەنە مەزكۇر كىتابنىڭ ئەمەلىي پايدىلىنىش قىممىتىنى ئاشۇرۇش مەقسىتىدە سۇلتان سەئىدخاننىڭ تەكلىپىگە ئاساسەن چاغاتاي ئۇيغۇرچىسىدا يېزىلغان.

كىچىك كانايچە سپازمىلىنىش كىچىك كانايچە سىلىق مۇسكۇلىنىڭ قىسقىرىشىدىن كېلىپ چىققان تارىيىش ۋە توسۇلۇشنى كۆرسىتىدۇ، بۇ ھاۋا ئېقىمىنىڭ توسقۇنلۇققا ئۇچرىشىنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ. بۇ خىل ئەھۋال ئادەتتە زىققا، سوزۇلما توسۇلۇش خاراكتېرلىك ئۆپكە كېسىلى ( COPD ) قاتارلىق نەپەس سىستېمىسى كېسەللىكلىرىدە يۈز بېرىدۇ.

كۆپ ساندىكى كىشىلەر كالتسىي يېتىشمىگەندە سۆڭەك مادىسى شالاڭلىشىش ۋە بوۋاقلاردىكى راخت كېسىلىنى پەيدا قىلىدىغانلىقىنىلا بىلىدۇ. ئەمەلىيەتتىن كالىتسىي يېتىشمەسلىكنىڭ ئالامەتلىرى بۇنىڭلىق بىلەنلا چەكلىنىپ قالمايدۇ، يەنە تۆۋەندىكىدەك تۈرلۈك ئىپادىلەر بار.

يۆتىلىش، كۆكرەك ئاغرىش كۆپ خىل سەۋەبلەردىن كېلىپ چىققان بولۇشى مۇمكىن، ئۆپكە يۇقۇملىنىش، ئۆپكە كەپلەشمىسى، قوۋۇرغا سۆڭىكى سۇنۇش قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

تۇغما سىفلىس ھامىلىدار ئانىنىڭ قېنى ئارقىلىق بالا بەدىنىگە ئۆتىدىغان، تۇغۇلغاندىن كېيىن ئىپادىلىنىدىغان بىرخىل كېسەللىك بولۇپ، ئانىسىدا ئاتىشەك (سىفلىس) كېسىلى بار بالىلار بۇ كېسەل بىلەن ئاغرىيدۇ. ئادەتتە ئىككى ئايلىق ۋاقتى ئىچىدە بەلگىلىرى كۆرۈلۈشكە باشلايدۇ، ئاغرىشنىڭ پەسىل ئايرىمىسى بولمايدۇ.