نۇرمەمەت دوختۇر

ئۈزۈمسىمان پەردە ياللۇغى كۆز كېسەللىكلىرىدە دائىم كۆرۈلىدىغان كېسەللىك بولۇپ، ئۇنىڭ پەيدا بولۇش سەۋەبى ناھايىتى كۆپ، كېسەل بولۇش يېشى ناھايىتى كەڭ، ئەگەر ۋاقتىدا داۋالانمىسا ۋە كونترول قىلىنمىسا، نۇرغۇن ئەگەشمە كېسەللىكلەرنى كەلتۈرۈپ چىقىرىدۇ، ئېغىر بولغاندا ئەما بولۇپ قالىدۇ، شۇڭا كۈندىلىك تۇرمۇشتا ئۈزۈمسىمان پەردە ياللۇغىنىڭ ئالدىنى ئېلىش ئىنتايىن مۇھىم.

يۈرەك رىتىمىنىڭ تېز-ئاستىلىقى ئۆمۈرگە تەسىر كۆرسىتەمدۇ؟ مۇشۇنىڭغا ئوخشاش كىشىنى ئەندىشىگە سالىدىغان گۇمانى سوئاللار ھەممىمىزنىڭ قەلبىدە بارغۇ دەيمەن. بەزىلەر: «ئادەمنىڭ يۈرەك سوقۇشى مىنۇتىغا 60 قېتىم بولسا ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرىدۇ» دەيدۇ، يەنە بەزىلەر: «مىنۇتىغا يۈرەك سوقۇشى 90 قېتىم بولسا يۈرەك تېخىمۇ كۈچلۈك بولىدۇ، شۇنىڭ بىلەن تېخىمۇ ئۇزۇن ئۆمۈر كۆرگىلى بولىدۇ» دەيدۇ. ئەمسە بىز تۆۋەندە كۆپچىلىك بىلەن يۈرەك رىتىمى ۋە ئۆمۈر توغرىسىدا مۇنازىرە ئېلىپ بارايلى!

خالتىلىق ئىششىق بىر خىل كۆپ ئۇچرايدىغان پاتولوگىيىلىك كېسەللىك ئۆزگىرىشى بولۇپ، بەدەننىڭ مەلۇم بىر قىسمىدا شەكىللەنگەن سۇيۇقلۇق ياكى يېرىم قاتتىق ماددا بىلەن تولغان خالتىسىمان قۇرۇلما بولۇپ ئىپادىلىنىدۇ. ئۇنىڭ سەۋەبىنى چۈشىنىش، تەكشۈرۈش ئۇسۇلى ۋە داۋالاش ئۇسۇلى مەسىلىلەرنى ۋاقتىدا پەرقلەندۈرۈش ۋە بىر تەرەپ قىلىشتا ئىنتايىن مۇھىم.

كىلىنىكىدا، ياشانغانلاردىكى دېۋەڭلىك (dementia) كېسىلىنىڭ ئالامەتلىرى بىر قەدەر روشەن بولغاندا، ئاندىن ئائىلە ئەزالىرى كېسەل كۆرسەتكىلى كېلىدىغان ئەھۋاللار دائىم ئۇچراپ تۇرىدۇ. بەزى ياشانغانلار ياكى ئائىلە ئەزالىرى ئەستە تۇتۇش ئىقتىدارىنىڭ تۆۋەنلەپ كېتىشىنى نورمال قېرىش دەپ قارايدۇ، بەزى ياشانغانلار ياكى ئائىلە ئەزالىرىنىڭ ئەستە تۇتۇش قابىلىيىتى تۆۋەنلەپ كەتسە، دېۋەڭلىك كېسىلىگە گىرىپتار بولغان بولىدۇ، بەرىبىر داۋالاپ ساقايتقىلى بولمايدۇ، دوختۇرخانىغا بارسىمۇ پايدىسى يوق دەپ قارايدۇ. ئەمەلىيەتتە، بۇ قاراش خاتا.

بالىنى يۇيۇندۇرۇش كىچىك مەسىلە، ئەمما يۇيۇندۇرغاندىكى بىخەتەرلىك مەسىلىسى چوڭ ئىش ھىسابلىنىدۇ. ئاتا –ئانا بالىنى يۇيۇندۇرغاندا قاتتىق ئېھتىيات قىلىشى كېرەك، بولمىسا يىقىلىپ كېتىش، كېسىلىپ كېتىش، كۆيۈپ قېلىش قاتارلىق تاسادىپىيلىقلار يۈز بېرىشى مۇمكىن.

يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلاردىكى سېرىقلىق بىر خىل دائىم كۆرۈلىدىغان ھادىسە بولۇپ، ئادەتتە يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارنىڭ جىگەر ئىقتىدارىنىڭ تولۇق يېتىلمىگەنلىكىدىن كېلىپ چىققان بىلىرۇبىن مېتابولىزمىنىڭ تولۇق بولماسلىقىدىن كېلىپ چىقىدۇ. يېڭى تۇغۇلغان بوۋاقلارغا سېرىقلىق چۈشۈشنى ئۈنۈملۈك داۋالاش ئۈچۈن ، 360 گىرادۇسلۇق تۇغۇلغان بوۋاقلاردىكى سېرىقلىق چۈشۈشنى داۋالاش ساندۇقى بارلىققا كەلدى. 

ئىچى سۈرۈش ۋە يېشىل تەرەت قاچىسىنى كۆپ خىل سەۋەبلەر كەلتۈرۈپ چىقارغان بولۇشى مۇمكىن، بۇ يۇقۇملىنىش، يېمەكلىكتىن زەھەرلىنىش، دورا رېئاكسىيەسى قاتارلىقلارنى ئۆز ئىچىگە ئالىدۇ.

ساغلاملىقنى ساقلاش ۋە بەدەننىڭ نورمال ئىقتىدارىنى ساقلاش جەريانىدا، تەڭپۇڭ يېمەك - ئىچمەك مۇھىم ھالقا. بىز ھەر كۈنى كاربون سۇ بىرىكمىلىرى، ئاقسىل، ماي، ۋىتامىن، مىنېرال ماددا، سۇ ۋە تاماق تالاسىنى ئۆز ئىچىگە ئالغان كۆپ خىل ئوزۇقلۇق ماددىلىرىنى قوبۇل قىلىشىمىز كېرەك. ھەر بىر خىل ئوزۇقلۇق ماددىنىڭ ئۆزىگە خاس ئىقتىدارى ۋە رولى بار بولۇپ، نورمال ئايلىنىشىغا كاپالەتلىك قىلىدۇ.

تۇغما ئىممۇنىتېت خاسلىقى بولمىغان ئىممۇنىتېت ياكى تەبىئىي ئىممۇنىتېت دەپمۇ ئاتىلىدۇ، ئۇ ئادەم بەدىنىنىڭ كېسەللىك قوزغاتقۇچىلارنىڭ تاجاۋۇز قىلىپ كىرىشىدىكى بىرىنچى مۇداپىئە لىنىيەسى. ئۇ ئېرىشمە ئىممۇنىتېت ( ئۇيغۇنلىشىشچان ئىممۇنىتېت دەپمۇ ئاتىلىدۇ ) بىلەن ماس كېلىدۇ، كېيىنكىسى ئالاھىدە كېسەللىك قوزغاتقۇچىلار بىلەن ئۇچراشقاندىن كېيىن تەرەققىي قىلىدۇ.

قان بېرىش بەزى خەلق تىلىدا قان سېلىش دەپمۇ ئاتايدۇ. قان بېرىش بىر خىل كۆپ ئۇچرايدىغان داۋالاش ۋاسىتىسى بولۇپ، ھەر خىل كېسەللىك ۋە جاراھەتنى داۋالاشقا ئىشلىتىلىدۇ. ئەمما قان بېرىشنىڭمۇ بەلگىلىك خەتىرى بار.